Aspendos: het meest indrukwekkende Romeinse theater ter wereld

Een theater dat je met stomheid slaat

Er zijn veel Romeinse theaters in het Middellandse Zeegebied, maar geen enkel komt in de buurt van Aspendos. Dit theater uit de tweede eeuw na Christus is zo goed bewaard gebleven dat je bijna verwacht dat er elk moment een Romeinse voorstelling kan beginnen. De tribunes, het podiumgebouw, de akoestiek — alles is nog intact.

Aspendos ligt op ongeveer vijftig kilometer ten oosten van Antalya, in de buurt van het stadje Serik. Het is een van de meest bezochte antieke monumenten van Turkije, en terecht. Of je nu van geschiedenis houdt of niet: dit bouwwerk maakt indruk op iedereen.

Het theater wordt trouwens nog steeds gebruikt. Elk jaar vinden er opera- en balletfestivals plaats onder de sterrenhemel. Dat alleen al zegt genoeg over de kwaliteit van de bouw.

De geschiedenis van Aspendos

Aspendos was, net als Perge, een belangrijke stad in de antieke regio Pamfylië. De stad lag aan de rivier de Eurymedon (het huidige Köprüçay) en dankte haar rijkdom aan de handel in zout, olie en paarden.

De stad werd vermoedelijk rond de tiende eeuw voor Christus gesticht. Aspendos sloeg haar eigen munten, een teken van grote welvaart en onafhankelijkheid. In 334 voor Christus kwam de stad onder de heerschappij van Alexander de Grote, die er een zware belasting oplegde.

De bouw van het theater

Het beroemde theater werd gebouwd tijdens de regeerperiode van keizer Marcus Aurelius, rond 155 na Christus. De architect was Zenon, een lokale bouwmeester die iets buitengewoons creëerde. Het theater bood plaats aan tussen de 15.000 en 20.000 toeschouwers en was een geschenk aan de stad van twee rijke broers.

Volgens een legende beloofde de lokale heerser zijn dochter aan degene die het mooiste bouwwerk voor de stad zou maken. De ene broer bouwde een aquaduct, de andere het theater. De heerser kon niet kiezen en sneed zijn dochter in tweeën. Uiteindelijk won de theaterbouwer, omdat hij riep dat hij het meisje liever heel zag — en daarmee bewees hij zijn goede karakter.

Wat maakt het theater zo bijzonder

De vraag die iedereen stelt: waarom is dit theater zo veel beter bewaard dan andere Romeinse theaters? Het antwoord ligt deels in de constructie en deels in de geschiedenis.

• Het podiumgebouw (scaenae frons) — bij de meeste Romeinse theaters is het toneelgebouw ingestort. Bij Aspendos staat het nog volledig overeind, inclusief de verdiepingen, de zuilen en de decoratieve nissen. Dit maakt het theater compleet op een manier die je nergens anders ziet.
• De akoestiek — het theater is zo ontworpen dat een fluistering op het podium tot in de bovenste rij hoorbaar is. Probeer het zelf: laat iemand op het toneel een munt op de grond laten vallen en luister of je het boven kunt horen.
• De galerij bovenaan — een overdekte booggang langs de bovenste rij tribunes gaf bescherming tegen zon en regen. De resten hiervan zijn nog zichtbaar.
• Seldjoeks gebruik — in de dertiende eeuw gebruikten de Seltsjoeken het theater als karavansarai (herberg voor handelsreizigers). Ze restaureerden delen van het gebouw, wat ironisch genoeg bijdroeg aan het behoud.
• Atatürks bescherming — in de twintigste eeuw bezocht Mustafa Kemal Atatürk het theater en verklaarde het tot beschermd monument. Hij zei dat het als museum bewaard moest blijven.

Je bezoek aan Aspendos plannen

Aspendos is het hele jaar door geopend. In het hoogseizoen (april tot oktober) zijn de openingstijden doorgaans van 8:00 tot 19:00 uur, in het laagseizoen tot 17:00 uur. De entreeprijs ligt rond de 400 TRY (ca. 12 euro). De Museum Pass Turkije is hier ook geldig.

Hoe kom je er?

Met een huurauto is Aspendos makkelijk te bereiken via de D400 richting Alanya. Neem de afslag bij Serik en volg de borden. Vanuit Antalya centrum rij je ongeveer een uur, vanuit Lara of Belek is het zo'n veertig minuten.

Zonder eigen vervoer kun je een georganiseerde excursie boeken. Veel tours combineren Aspendos met Perge en eventueel de Manavgat waterval — een volle maar geweldige dag.

Tips voor je bezoek

Een paar praktische adviezen om het meeste uit je bezoek te halen:

• Ga vroeg in de ochtend of laat in de middag om de drukte te vermijden
• Beklim de tribunes helemaal tot boven — het uitzicht over het theater en de omgeving is spectaculair
• Neem water en zonnebrandcrème mee, er is weinig schaduw
• De akoestiektest is een must: ga op het podium staan en laat iemand boven luisteren
• Achter het theater liggen de ruïnes van de rest van de stad Aspendos — het aquaduct, de basiliek en de agora. De meeste toeristen slaan dit over, maar het is de moeite waard

Meer dan alleen het theater

De meeste bezoekers zien alleen het theater en vertrekken weer. Dat is jammer, want er is meer te ontdekken. Loop achter het theater door naar de heuvel erachter en je vindt de overblijfselen van de bovenstad van Aspendos.

Het Romeinse aquaduct is bijzonder indrukwekkend. De restanten strekken zich kilometers uit over de vlakte en zijn bij het naderen van Aspendos al vanuit de auto zichtbaar. Dit waterleiding systeem met drukpijpen was een technisch hoogstandje voor die tijd.

Op de heuvel vind je ook de resten van een basiliek, een nymphaeum (fonteingebouw) en een agora. Het is een stuk rustiger hier dan bij het theater, en je krijgt een mooi beeld van hoe de stad er ooit moet hebben uitgezien.

Aspendos opera en ballet festival

Elk jaar in juni en juli organiseert het Turkse ministerie van cultuur het Aspendos internationaal opera- en balletfestival. Beroemde Turkse en internationale gezelschappen treden op in het antieke theater, onder een sterrenhemel.

Het is een magische ervaring om in een tweeduizend jaar oud theater naar een opera te luisteren, terwijl de akoestiek nog precies zo werkt als de architect het ooit bedoelde. De kaartjes zijn relatief betaalbaar (vanaf ca. 200-500 TRY) en gaan snel uitverkocht. Als je toevallig in de buurt bent tijdens het festival, is dit een absolute aanrader.

Naast het grote festival worden er door het jaar heen regelmatig kleinere concerten en evenementen gehouden. Check de website van het Antalya cultural directorate voor actuele programmering.

Aspendos combineren met andere uitstapjes

De ligging van Aspendos maakt het makkelijk om te combineren met andere bezienswaardigheden in de regio. Dit zijn de beste opties:

• Perge — de antieke stad Perge ligt op een halfuur rijden en is de perfecte combinatie voor een dag vol Romeinse geschiedenis
• Köprülü Canyon — op slechts een halfuur rijden kun je gaan raften in de Köprülü Canyon, ideaal als je na het cultuur snakken ook actie wilt
• Manavgat waterval — een populaire tussenstop op de terugweg richting Side of Alanya
• Side — combineer Aspendos met een wandeling door de Romeinse ruïnes en langs het strand van Side

Conclusie

Aspendos is niet zomaar een ruïne — het is een levend monument dat na tweeduizend jaar nog steeds functioneert. Het theater is zo overweldigend goed bewaard dat het je perspectief op de Romeinse beschaving verandert. Samen met Perge vormt het een onmisbaar dagprogramma voor iedereen die de Turkse Riviera bezoekt. Plan je bezoek vroeg in de ochtend, beklim de tribunes tot de bovenste rij, en laat de akoestiek je verbazen. Dit vergeet je niet snel.